Ferða­menn gangi á eigin á­byrgð til leiks við náttúru Ís­lands

Greint var frá því nú um verslunarmannahelgina að níu ára stúlka hefði látið lífið í Reynisfjöru. Landeigendur funda í dag vegna málsins en slysið varð á sama stað og við sömu aðstæður og síðustu tvö banaslys í fjörunni þar á undan, að sögn Upplýsingaskilti sem sýnir svæðisskiptingu fjörunnar eftir litum fauk í óveðri fyrir nokkru síðan.

„Sá sem gengur til leiks við náttúru Íslands verður samkvæmt grunnreglu skaðabótaréttar einn að bera ábyrgð á afleiðingum eða úrslitum þess leiks, en ekki ríkið,“ skrifar hæstaréttarlögmaðurinn Sigurður Guðni Guðjónsson, sem er meðal annars lögmaður Samtaka fyrirtækja í veitingarekstri, í færslu á Facebook.

Þar bregst Sigurður við skrifum Róberts Spanós, fyrrverandi forseta Mannréttindadómstóls Evrópu, undir skoðanadálki Vísis um banaslys í Reynisjöru 2. ágúst, þegar þung hafalda hrifsa til sín barn sem þar var í för með föður sínum og systur. Sigurður tekur fram að atvikið sé hörmulegur atburður í alla staði.

Róbert skrifaði í skoðanagrein sinni að íslenska ríkið gæti talist brotlegt við Mannréttindasáttmála Evrópu ef ekki hefðu verið settar almennar reglur um varnir gegn slysum á fjölsóttum ferðamannastöðum og þeim ekki fylgt eftir með raunhæfum og virkum aðgerðum.

Heimsækja Reynisfjöru á eigin ábyrgð

Sigurður er ósammála Róberti og segist eftir snögga yfirferð á dómum mannréttindadómstólsins hafa fundið tilvik þar sem reynt hafi á þá lagagrein sem Róbert vísar í, 2. gr. varðandi rétt til lífs, svo sem í máli Özel o.fl gegn Tyrklandi frá nóvember 2015. Málið tengdist jarðskjálftum 1999 en í málinu var tyrkneska ríkið talið standa í ábyrgðarhlutverki til að fyrirbyggja afleiðingar jarðskjálfta sem þar gætu orðið.

En banaslys vegna mismikils öldugangs af völdum vinds og hafróts í Reynisfjöru eru ekki afleiðingar náttúruhamfara, bendir Sigurður á. Það sé fall í Brúará við skoðun fossa í ánni ekki heldur.

„Staðir þessir eru í einkaeigu og enginn þarft [svo] formlegt leyfi til að heimsækja þá, dvelja þar um stund og skoða,“ skrifar lögmaðurinn hann. „Sá sem heimsækir Reynisfjöru, Brúará eða aðra ferðamannastaði gerir það á eigin ábyrgð og verður að haga sér til samræmis við aðstæður hverju sinni.“

Láti ferðalangur lífið í slíkri heimsókn geti hvorki landeigandi né ríkið orðið bótaskylt nema skilyrðum almennrar skaðabótareglu sé fullnægt um að sannað sé að slysið sem leiddi til dauða ferðamanns verði rakið til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi landeiganda eða annars og sé sennileg afleiðing þeirrar háttsemi.

Segir ekki þörf á auknu regluverki eða eftirliti 

„Séu ferðamenn í skipulagðri ferð undir far[a]rstjórn hvílir sú skylda á fararstjóra að stýra för skjólstæðinga sinna og tryggja, að því marki sem hægt er, að þeir fari sér ekki að voða. Sé misbrestur á fararstjórn kann fararstjóri eða vinnuveitandi hans að vera fundinn ábyrgur að fullnægðum áðurgreindum skaðabótaskilyrðum,“ skrifar Sigurður.

„Það er hins vegar mjög langsótt hjá Róberti að á íslenska ríkinu hvíli skylda til að setja lög um hvernig góðir og gegnir ferðaþjónustuaðilar og eigendur vinsælla ferðamannastaða skuli bera sig að frá degi til dags svo ferðamenn fari sér ekki að voða við að skoða náttúru Íslands, þar sem mjög sjaldan er á vísan að róa veðurfarslega.“

Hann segir að íslensk ferðaþjónusta þurfi hvorki aukið regluverk né meira eftirlit. Nægan skaða hafi það regluverk og eftirlit sem nú þegar er til staðar valdið hluta ferðamannaiðnaðarins svo sem hvalaskoðun.