Á­kvörðun Samgöngustofu um Amelíu Rose stendur

Málið á rætur að rekja til þess að Samgöngustofa synjaði erindi Seatrips um að skráningu á skipinu Amelía Rose yrði breytt í skipaskrá þannig að það teldist gamalt skip en ekki nýtt.

Skipinu hefur ítrekað verið snúið í land af Landhelgisgæslunni að undirlagi Samgöngustofu vegna þess að það hefur siglt með of marga farþega of langt út á haf. Væri skipið skráð gamalt mætti flytja fleiri en tólf farþega um borð í því.

Forsvarsmenn fyrirtækisins voru ekki ánægðir með ákvörðun stofnunarinnar, sem var samþykkt af innviðaráðherra, kærðu hana og sökuð stofnunina um einelti. Héraðsdómur Reykjavíkur sýknaði Samgöngustofu af öllum kröfum félagsins.

Landsréttur sagði málsmeðferðarreglur brotnar

Félagið áfrýjaði dómi héraðsdóms til Landsréttar, sem sneri dóminum við félaginu í hag. Í dómi Landsréttar vísaði hann til þess að í dómaframkvæmd hefði verið litið svo á að ekki væri þörf á því að krefjast ógildingar á ákvörðun lægra setts stjórnvalds þegar æðra stjórnvald hefði kveðið upp úrskurð í viðkomandi stjórnsýslumáli. Því til samræmis var litið til þess hvort efni væri til þess að ógilda úrskurð ráðherra.

Þá vísaði Landsréttur einnig til þess að óvíst væri við hvaða áfanga við smíðina skráð smíðaár væri miðað í haffærnisskírteini og öðrum gögnum frá siglingamálayfirvöldum í Mexíkó, þar sem skipið var smíðað. Svör þeirra við fyrirspurnum Samgöngustofu yrðu enn fremur að teljast óljós og misvísandi. Landsréttur lagði til grundvallar að enn væri ekki að fullu upplýst hvenær kjölur skipsins hefði verið lagður, þrátt fyrir framburð framkvæmdastjóra skipasmíðastöðvarinnar fyrir dómi

Því væri ekki unnt að fallast á kröfu Seatrips um að stofnunin breytti skráningu skipsins. Hins vegar var á það fallist með félaginu að rannsókn Samgöngustofu og innviðaráðuneytisins hefði verið ófullnægjandi. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi. Samgöngustofa vildi ekki una þeirri niðurstöðu og óskaði eftir áfrýjunarleyfi til Hæstaréttar.

Hæstiréttur féllst á að taka málið fyrir og Samgöngustofa krafðist sýknu af öllum kröfum Sea trips. Félagið krafðist staðfestingar hins áfrýjaða dóms og höfðaði gagnsök þar sem þess var krafist að ákvörðun Samgöngustofu, sem staðfest var með úrskurði innviðaráðherra, yrði felld úr gildi og lagt fyrir Samgöngustofu að skrá skipið Amelia Rose sem gamalt skip í skipaskrá.

Ekki dómstóla að ákveða hvort skip sé nýtt eða gamalt

Um kröfu félagsins þess efnis að lagt verði fyrir Samgöngustofu að skrá skipið Amelia Rose sem gamalt skip í skipaskrá segir í dómi Hæstaréttar að þó svo að dómstólar séu almennt til þess bærir á grundvelli stjórnarskrár að taka afstöðu til kröfu um ógildingu stjórnvaldsákvörðunar sé að jafnaði ekki á valdi þeirra að taka ákvörðun sem undir stjórnvald heyrir samkvæmt lögum.

Þó séu þau fyrirmæli því ekki til fyrirstöðu að dómstólar geti kveðið á um athafnaskyldu stjórnvalds, svo sem skyldu til að inna af hendi greiðslu, að því tilskildu að stjórnvaldinu hafi verið falið að taka slíka ákvörðun á grundvelli laga þar sem ýmist er ekki svigrúm til mats eða óumdeilt er að ákvæði þeirra hafi verið skýrð á tiltekinn hátt í framkvæmd.

Ekki yrði fallist á að ákvörðun stjórnvalds um það hvort skip teljist nýtt skip eða gamalt sé þess eðlis, þar sem ákvörðunin kunni augljóslega að vera háð sjálfstæðu mati stjórnvalds. Því verði þessum hluta dómkröfu félagsins vísað frá héraðsdómi.

Engin gögn bendi til þess að skráningin sé röng

Hvað varðar efnislegan hluta málsins segir í dóminum að ekkert þeirra gagna, sem Sea trips byggði kröfu sína á, bæri með sér svo óyggjandi væri að kjölur skipsins hefði verið lagður fyrir árið 2001 og skráning þess árið 2014 hefði verið reist á röngum forsendum. 

Þá væru upplýsingar frá mexíkóskum yfirvöldum, þar sem skipið var smíðað, taldar hafa það sönnunargildi sem kveðið er á um í lögum um meðferð einkamál. 

Að þessu gættu hafi ekki verið ástæða til að leggja ríkari rannsóknarskyldu á Samgöngustofu en raun bar vitni og raunar óljóst í hverju hún gæti falist. Að endingu bæri vitnisburður framkvæmdastjóra skipasmíðastöðvarinnar ekki með sér nægilega afdráttarlausa afstöðu til þess hvort og þá hvenær kjölur skipsins var lagður í Mexíkó. 

Samgöngustofa var því sýknuð af kröfu Sea trips. Þá var félagið dæmt til að greiða Samgöngustofu samtals 2,5 milljónir króna í málskostnað fyrir öllum dómstigum.

Dóm Hæstaréttar má lesa í heild sinni hér.