Ekki á réttri leið í losun eftir faraldurinn Kjartan Kjartansson skrifar 16. september 2021 07:01 Auð hraðbraut í Sao Paulo í Brasilíu þegar harðar sóttvarnareglur voru í gildi þar. Efnahagsumsvif og þar með útblástur dróst verulega saman í kórónuveirufaraldurinum, að minnsta kosti tímabundið. Getty Ekkert bendir til töluverður samdráttur í losun gróðurhúsalofttegunda í kórónuveirufaraldrinum í fyrra hafi nokkur varanleg áhrif á loftslagsbreytingar á jörðinni. Losun vegna orkuframleiðslu og iðnaðar var þegar orðin jafnmikil eða meiri á fyrri helmingi þessa árs en fyrir faraldurinn. Sóttvarnaaðgerðir sem ríki heims beittu til þess að hefta útbreiðslu kórónuveirufaraldursins ollu fordæmalausum samdrætti í efnahagsumsvifum í fyrra. Flugsamgöngur lömuðust að miklu leyti, stórlega dró úr bílaumferð og framleiðsla af ýmsu tagi skrapp saman. Áætlað er að losun gróðurhúsalofttegunda hafi dregist saman um tæpa tvo milljarða tonna, eða 5,6%, á milli 2019 og 2020 vegna heimsfaraldursins. Í „Sameinuð í vísindum“, nýrri skýrslu sem fjöldi alþjóðastofnana undir forystu Alþjóðaveðurfræðistofnunarinnar (WMO) vann í sameiningu kemur fram að samdrátturinn í faraldrinum hafi aðeins verið dropi í hafið. Losun gróðurhúsalofttegunda dragist ekki saman umtalsvert nema að uppbyggingin eftir faraldurinn feli í sér brotthvarf frá jarðefnaeldsneyti. Verulega hefur verið slakað á sóttvarnaaðgerðum víða undanfarna mánuði. Bráðabirgðatölur fyrir fyrstu sjö mánuði þessa árs sýna þannig að losun frá orkuframleiðslu og iðnaði var þá þegar jafnmikil eða meiri en á sama tímabili metárið 2019. „Í gegnum faraldurinn höfum við heyrt að við verðum að byggja okkur upp betur til þess að koma mannkyninu á sjálfbærari braut og til að forðast verstu afleiðingar loftslagsbreytinga fyrir samfélög og hagkerfi. Þessi skýrsla sýnir að fram að þessu árið 2021 erum við ekki á réttri leið,“ segir Petteri Taalas, forstjóri WMO, um skýrsluna. Breytingin ekki greinanleg frá náttúrulegri sveiflu Þrátt fyrir fordæmalausa samdráttinn í losun gróðurhúsalofttegunda í fyrra var sú losun sem átti sér stað talin í tugum milljörðum tonna af koltvísýringsígildum. WMO segir styrkur allra þriggja helstu gróðurhúsalofttegundanna; koltvísýrings, metans og nituroxíðs, hafi haldið áfram að aukast í fyrra og á fyrri hluta þessa árs. Líklega hafi samdrátturinn dregið úr styrk langlífra gróðurhúsalofttegunda en breytingin hafi verið svo lítil að hún sé ekki greinanleg frá náttúrulegum breytileika. Þó að losun frá orkuframleiðslu og iðnaði hafi strax farið í sama eða verra horf en fyrir faraldurinn var útblástur frá landflutningum enn 5% lægri en árið 2019 á fyrri helmingi þessa árs. Þegar ekki er litið til flugsamgangna og flutninga á sjó var losun á fyrstu sjö mánuðum ársins svipuð og árið 2019. Þó að flugsamöngur hafi komist aftur af stað í ár eftir nær algera lömun í fyrra eru þær enn aðeins svipur að sjón frá því sem var fyrir faraldurinn.EPA 103 milljarðar glataðra vinnustunda til viðbótar vegna hita Varað var við því í vísindaskýrslu milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar (IPCC) í síðasta mánuði að metnaðarfyllra markmið Parísarsamkomulagsins um að hlýnun jarðar verið takmörkuð við 1,5°C gæti brostið strax á næsta áratug, jafnvel þó að menn dragi hratt úr losun. Nú eru taldar um 40% líkur á að meðalhiti jarðar verði að minnsta kosti 1,5 gráðum hærri en fyrir iðnbyltingu eitthvert næstu fimm ára. Afar ólíklegt er hins vegar talið að hlýnunin verði svo mikil á meðaltali næstu fimm árin. Losun þyrfti að vera fimmtán milljörðum tonna minni á ári en núverandi landsmarkmið aðildarríkja Parísarsamkomulagsins fela í sér til þess að hægt verði að halda hlýnun innan við 2°C og 32 milljörðum tonna minni til að ná 1,5°C markmiðinu. Vísindaleg vissa um afleiðingar loftslagsbreytinga í nútíð og framtíð hefur styrkst verulega frá því að síðasta stóra vísindaskýrsla IPCC kom út fyrir sjö árum. Nú er talin ótvírætt að losun manna valdi hlýnun andrúmslofts og hafsins með skýrum og hröðum breytingum á umhverfinu. Hlýnun sem þegar er orðin vegna losunar manna á gróðurhúsalofttegundum er talin í kringum 1°C. Hún hefur aukið tíðni og ákafa ýmissa veður- og loftslagsöfga alls staðar á jörðinni, þar á meðal skæðari hitabylgjur, þurrkar og flóð. Áætlað er að glötuðum vinnustundum vegna hita hafi fjölgað um meira en 103 milljarða á milli ársins 2000 og 2019. Síðustu fimm árin er hlýnunin talin á bilinu 1,06-1,26°C borið saman við tímabili 1850-1900. Öll árin 2017 til 2021 hefur lágmarksútbreiðsla hafíss að sumri á norðurskautinu og hámarksútbreiðsla að vetri verið undir meðaltali áranna 1981 til 2010. Gulnað og visnað gras í Riverdale-garðinum í Toronto í Kanada í mikilli hitabylgju sem gekk yfir vestanverða Norður-Ameríku í sumar. Hitabylgjan er talin á meðal loftslagsöfga sem losun manna á gróðurhúsalofttegundum veldur.Getty Uppbygging verði að samrýmast loftslagsmarkmiðum Alþjóðastofnanirnar sem standa að skýrslunni sem var birt í dag segja það lofa góðu að sífellt fleiri ríki stefni nú á kolefnishlutleysi. Ríki sem standa fyrir 63% af núverandi losun heimsbyggðarinnar hafa sett sér slík markmið. Til þess að þau markmið verði áfram trúverðug og möguleg þurfi ríki að grípa strax til aðgerða í samræmi og setja sér metnaðarfyllri landsmarkmið fyrir árið 2030. Bent er á að með því að draga úr losun metans á næstu árum væri hægt að stíga skref í átt að því að ná markmiðum Parísarsamkomulagsins. Metan losnar meðal annars frá lífrænum úrgangi, búpeningi og vinnslu á jarðgasi. Það komi þó ekki í staðinn fyrir aðgerðir til að draga mikið, hratt og varanlega úr losun koltvísýrings og annarra gróðurhúsalofttegunda. Skýrsluhöfundar frá WMO og Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni (WHO) segja að saman ógni kórónuveiran og loftslagshamfarir eins og hitabylgjur, gróðureldar og loftmengun heilsu manna um allan heim. Viðkvæmum hópum stafi sérstök ógn af þeirri tvöföldu hættu. Því leggja þeir áherslu á að efnahagsuppbygging eftir kórónuveirufaraldurinn verði að samrýmast loftslags- og loftgæðamarkmiðum til að draga úr hættunni á samverkandi og vaxandi loftslagsvá og bæta heilbrigði fólks. Loftslagsmál Vísindi Faraldur kórónuveiru (COVID-19) Mest lesið „Síðasta sem hann vildi var að það yrði til nýr Stefán Blackburn” Innlent Saknaði þess að fá ekki einu sinni tölvupóst eftir fjörutíu ára starf Innlent Ákærður fyrir að nauðga barni frá því að það var tveggja ára Innlent Baðst afsökunar á miður fallegum orðum í garð annarra verjenda Innlent „Honum var kastað til hliðar eins og hverju öðru drasli“ Innlent Logandi bíll á hvolfi í Kópavogi Innlent „Enginn engill“ en heldur ekki morðingi Innlent Verjandi Lúkasar: „Þetta er bissness, þetta er viðskiptahugmynd“ Innlent Starfsmaður Héraðssaksóknara með stöðu sakbornings Innlent Afhjúpaði eigin njósnara á X Erlent Fleiri fréttir Skutu hver annan fyrir orður og bætur Skoða að endurheimta votlendi til að stöðva loftslagsbreytingar og Rússa Sviptir Harris vernd Stærsta geimfyrirtæki Rússlands á vonarvöl Afhjúpaði eigin njósnara á X Shinawatra bolað úr embætti Slagsmál á mexíkóska þinginu yfir ræðutíma Ekki lengur fjarlægur möguleiki að hringrás í Atlantshafi stöðvist Falin myndavél á þingklósettinu og ósæmilegar myndir af börnum Árásarmaðurinn heltekinn af „hugmyndinni um að drepa börn“ Bandaríska utanríkisráðuneytið tjáir sig ekki um undirróðursherferð Glundroði hjá einni fremstu lýðheilsustofnun heims Rússar réðust á sendiskrifstofu Evrópusambandsins í Kænugarði Hafði ritað „Breivik“ og „Drepið Trump“ á skotvopnin Rýnt í stöðuna í Úkraínu: Friður enn fjarlægur og Trump missir móðinn Mannskæð skotárás í skóla í Bandaríkjunum Með rétt til að „gera hvað sem ég vil“ „Þetta í raun staðfestir það sem að flestir bjuggust við“ Tilraunaskotið heppnaðist loksins Biður grænlenskar konur afsökunar vegna „lykkjumálsins“ Raðsundlaugarkúkari gengur laus í Oulu Stefna Open AI vegna sjálfsvígs sonarins Frakkar skila höfuðkúpu konungsins Toera Fundu steinaldarbyggð í Árósaflóa sem fór undir sjó eftir ísöld Lögfesta bann gegn símanotkun í skólum Kallar bandarískan erindreka á teppið vegna Grænlandsmála Er við góða líkamlega heilsu en heilinn að „bregðast honum“ 50 prósenta tollar á indverskar vörur taka gildi í Bandaríkjunum Málverk stolið af nasistum fannst í argentínskri fasteignaauglýsingu Gríðarstór sandstormur olli usla í Arizona Sjá meira
Sóttvarnaaðgerðir sem ríki heims beittu til þess að hefta útbreiðslu kórónuveirufaraldursins ollu fordæmalausum samdrætti í efnahagsumsvifum í fyrra. Flugsamgöngur lömuðust að miklu leyti, stórlega dró úr bílaumferð og framleiðsla af ýmsu tagi skrapp saman. Áætlað er að losun gróðurhúsalofttegunda hafi dregist saman um tæpa tvo milljarða tonna, eða 5,6%, á milli 2019 og 2020 vegna heimsfaraldursins. Í „Sameinuð í vísindum“, nýrri skýrslu sem fjöldi alþjóðastofnana undir forystu Alþjóðaveðurfræðistofnunarinnar (WMO) vann í sameiningu kemur fram að samdrátturinn í faraldrinum hafi aðeins verið dropi í hafið. Losun gróðurhúsalofttegunda dragist ekki saman umtalsvert nema að uppbyggingin eftir faraldurinn feli í sér brotthvarf frá jarðefnaeldsneyti. Verulega hefur verið slakað á sóttvarnaaðgerðum víða undanfarna mánuði. Bráðabirgðatölur fyrir fyrstu sjö mánuði þessa árs sýna þannig að losun frá orkuframleiðslu og iðnaði var þá þegar jafnmikil eða meiri en á sama tímabili metárið 2019. „Í gegnum faraldurinn höfum við heyrt að við verðum að byggja okkur upp betur til þess að koma mannkyninu á sjálfbærari braut og til að forðast verstu afleiðingar loftslagsbreytinga fyrir samfélög og hagkerfi. Þessi skýrsla sýnir að fram að þessu árið 2021 erum við ekki á réttri leið,“ segir Petteri Taalas, forstjóri WMO, um skýrsluna. Breytingin ekki greinanleg frá náttúrulegri sveiflu Þrátt fyrir fordæmalausa samdráttinn í losun gróðurhúsalofttegunda í fyrra var sú losun sem átti sér stað talin í tugum milljörðum tonna af koltvísýringsígildum. WMO segir styrkur allra þriggja helstu gróðurhúsalofttegundanna; koltvísýrings, metans og nituroxíðs, hafi haldið áfram að aukast í fyrra og á fyrri hluta þessa árs. Líklega hafi samdrátturinn dregið úr styrk langlífra gróðurhúsalofttegunda en breytingin hafi verið svo lítil að hún sé ekki greinanleg frá náttúrulegum breytileika. Þó að losun frá orkuframleiðslu og iðnaði hafi strax farið í sama eða verra horf en fyrir faraldurinn var útblástur frá landflutningum enn 5% lægri en árið 2019 á fyrri helmingi þessa árs. Þegar ekki er litið til flugsamgangna og flutninga á sjó var losun á fyrstu sjö mánuðum ársins svipuð og árið 2019. Þó að flugsamöngur hafi komist aftur af stað í ár eftir nær algera lömun í fyrra eru þær enn aðeins svipur að sjón frá því sem var fyrir faraldurinn.EPA 103 milljarðar glataðra vinnustunda til viðbótar vegna hita Varað var við því í vísindaskýrslu milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar (IPCC) í síðasta mánuði að metnaðarfyllra markmið Parísarsamkomulagsins um að hlýnun jarðar verið takmörkuð við 1,5°C gæti brostið strax á næsta áratug, jafnvel þó að menn dragi hratt úr losun. Nú eru taldar um 40% líkur á að meðalhiti jarðar verði að minnsta kosti 1,5 gráðum hærri en fyrir iðnbyltingu eitthvert næstu fimm ára. Afar ólíklegt er hins vegar talið að hlýnunin verði svo mikil á meðaltali næstu fimm árin. Losun þyrfti að vera fimmtán milljörðum tonna minni á ári en núverandi landsmarkmið aðildarríkja Parísarsamkomulagsins fela í sér til þess að hægt verði að halda hlýnun innan við 2°C og 32 milljörðum tonna minni til að ná 1,5°C markmiðinu. Vísindaleg vissa um afleiðingar loftslagsbreytinga í nútíð og framtíð hefur styrkst verulega frá því að síðasta stóra vísindaskýrsla IPCC kom út fyrir sjö árum. Nú er talin ótvírætt að losun manna valdi hlýnun andrúmslofts og hafsins með skýrum og hröðum breytingum á umhverfinu. Hlýnun sem þegar er orðin vegna losunar manna á gróðurhúsalofttegundum er talin í kringum 1°C. Hún hefur aukið tíðni og ákafa ýmissa veður- og loftslagsöfga alls staðar á jörðinni, þar á meðal skæðari hitabylgjur, þurrkar og flóð. Áætlað er að glötuðum vinnustundum vegna hita hafi fjölgað um meira en 103 milljarða á milli ársins 2000 og 2019. Síðustu fimm árin er hlýnunin talin á bilinu 1,06-1,26°C borið saman við tímabili 1850-1900. Öll árin 2017 til 2021 hefur lágmarksútbreiðsla hafíss að sumri á norðurskautinu og hámarksútbreiðsla að vetri verið undir meðaltali áranna 1981 til 2010. Gulnað og visnað gras í Riverdale-garðinum í Toronto í Kanada í mikilli hitabylgju sem gekk yfir vestanverða Norður-Ameríku í sumar. Hitabylgjan er talin á meðal loftslagsöfga sem losun manna á gróðurhúsalofttegundum veldur.Getty Uppbygging verði að samrýmast loftslagsmarkmiðum Alþjóðastofnanirnar sem standa að skýrslunni sem var birt í dag segja það lofa góðu að sífellt fleiri ríki stefni nú á kolefnishlutleysi. Ríki sem standa fyrir 63% af núverandi losun heimsbyggðarinnar hafa sett sér slík markmið. Til þess að þau markmið verði áfram trúverðug og möguleg þurfi ríki að grípa strax til aðgerða í samræmi og setja sér metnaðarfyllri landsmarkmið fyrir árið 2030. Bent er á að með því að draga úr losun metans á næstu árum væri hægt að stíga skref í átt að því að ná markmiðum Parísarsamkomulagsins. Metan losnar meðal annars frá lífrænum úrgangi, búpeningi og vinnslu á jarðgasi. Það komi þó ekki í staðinn fyrir aðgerðir til að draga mikið, hratt og varanlega úr losun koltvísýrings og annarra gróðurhúsalofttegunda. Skýrsluhöfundar frá WMO og Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni (WHO) segja að saman ógni kórónuveiran og loftslagshamfarir eins og hitabylgjur, gróðureldar og loftmengun heilsu manna um allan heim. Viðkvæmum hópum stafi sérstök ógn af þeirri tvöföldu hættu. Því leggja þeir áherslu á að efnahagsuppbygging eftir kórónuveirufaraldurinn verði að samrýmast loftslags- og loftgæðamarkmiðum til að draga úr hættunni á samverkandi og vaxandi loftslagsvá og bæta heilbrigði fólks.
Loftslagsmál Vísindi Faraldur kórónuveiru (COVID-19) Mest lesið „Síðasta sem hann vildi var að það yrði til nýr Stefán Blackburn” Innlent Saknaði þess að fá ekki einu sinni tölvupóst eftir fjörutíu ára starf Innlent Ákærður fyrir að nauðga barni frá því að það var tveggja ára Innlent Baðst afsökunar á miður fallegum orðum í garð annarra verjenda Innlent „Honum var kastað til hliðar eins og hverju öðru drasli“ Innlent Logandi bíll á hvolfi í Kópavogi Innlent „Enginn engill“ en heldur ekki morðingi Innlent Verjandi Lúkasar: „Þetta er bissness, þetta er viðskiptahugmynd“ Innlent Starfsmaður Héraðssaksóknara með stöðu sakbornings Innlent Afhjúpaði eigin njósnara á X Erlent Fleiri fréttir Skutu hver annan fyrir orður og bætur Skoða að endurheimta votlendi til að stöðva loftslagsbreytingar og Rússa Sviptir Harris vernd Stærsta geimfyrirtæki Rússlands á vonarvöl Afhjúpaði eigin njósnara á X Shinawatra bolað úr embætti Slagsmál á mexíkóska þinginu yfir ræðutíma Ekki lengur fjarlægur möguleiki að hringrás í Atlantshafi stöðvist Falin myndavél á þingklósettinu og ósæmilegar myndir af börnum Árásarmaðurinn heltekinn af „hugmyndinni um að drepa börn“ Bandaríska utanríkisráðuneytið tjáir sig ekki um undirróðursherferð Glundroði hjá einni fremstu lýðheilsustofnun heims Rússar réðust á sendiskrifstofu Evrópusambandsins í Kænugarði Hafði ritað „Breivik“ og „Drepið Trump“ á skotvopnin Rýnt í stöðuna í Úkraínu: Friður enn fjarlægur og Trump missir móðinn Mannskæð skotárás í skóla í Bandaríkjunum Með rétt til að „gera hvað sem ég vil“ „Þetta í raun staðfestir það sem að flestir bjuggust við“ Tilraunaskotið heppnaðist loksins Biður grænlenskar konur afsökunar vegna „lykkjumálsins“ Raðsundlaugarkúkari gengur laus í Oulu Stefna Open AI vegna sjálfsvígs sonarins Frakkar skila höfuðkúpu konungsins Toera Fundu steinaldarbyggð í Árósaflóa sem fór undir sjó eftir ísöld Lögfesta bann gegn símanotkun í skólum Kallar bandarískan erindreka á teppið vegna Grænlandsmála Er við góða líkamlega heilsu en heilinn að „bregðast honum“ 50 prósenta tollar á indverskar vörur taka gildi í Bandaríkjunum Málverk stolið af nasistum fannst í argentínskri fasteignaauglýsingu Gríðarstór sandstormur olli usla í Arizona Sjá meira